Hi Reader,

Counterconditioning is een van de meest aanbevolen technieken om ongewenst gedrag te veranderen. Je gebruikt het vast dagelijks. En toch is er verrassend weinig onderzoek naar gedaan.

In 2024 publiceerden Shnookal et al. een systematische review van alle beschikbare studies die counterconditioning bij gezelschapshonden hebben getest. Ze vonden in totaal 14 studies (12 peer-reviewed papers en 2 proefschriften), wat eigenlijk best wel weinig is voor een techniek die we constant aanbevelen.

De studies varieerden ook flink in opzet en in welk gedrag ze onderzochten, dus harde generalisaties zijn lastig. Maar er kwamen wel een paar duidelijke patronen naar boven.

Twee soorten counterconditioning

Wat de review duidelijk maakte, is dat de term “counterconditioning” eigenlijk wordt gebruikt om twee verschillende procedures te beschrijven.

In sommige studies wordt een specifieke prikkel gepaard met voer, los van wat de hond op dat moment doet. Het bezoek komt binnen en de hond krijgt direct een voertje. Een rotje gaat af, en het voertje komt er meteen achteraan. Dat is klassieke counterconditioning, en dat is meestal wat we inzetten bij angst.

In andere studies wordt het voer gekoppeld aan een specifiek gedrag dat de hond heeft aangeleerd, zoals een zit, een af, een matjescommando of een ‘kijk eens’ naar de prikkel. Het voer is dus afhankelijk van het gedrag, en dat is technisch gezien operante counterconditioning.

Veel studies die deze procedure gebruikten noemden het toch counterconditioning. Maar het zijn eigenlijk twee verschillende leerprocessen.

Wat werkte wel, en wat niet?

Bij agressie naar bezoekers en andere honden werkte counterconditioning best wel goed, en dan vooral de operante versie waarbij voer afhankelijk was van een gedrag zoals een matjescommando of een ‘kijk’.

Bij ongewenst vuurwerkangst en ongewenst kennelgedrag werkte de klassieke variant beter.

Maar bij verlatingsangst werkte counterconditioning juist niet. De langste tijd die een hond bereikte zonder probleemgedrag, na weken van begeleiding door experts, was 5 minuten. Dus verlatingsangst is duidelijk een ander verhaal.

De auteurs denken dat het zo zit: Counterconditioning werkt door een trigger te koppelen aan een beloning, en die techniek heeft dus iets nodig dat verschijnt voor de hond om mee te associëren.

Bij verlatingsangst is de trigger juist het wegvallen van de eigenaar, dus het verlies van veiligheid en regulatie. En zoals het blijkt, is dat een veel lastiger ding om voer aan te koppelen.

Counterconditioning rond het vertrek is daarom niet effectief bij deze casussen.

Een belangrijke beperking van het onderzoek

Een van de belangrijkste beperkingen van de studies in deze review is dat ze geen fysiologische indicatoren hebben meegenomen, zoals hartritmevariabiliteit, cortisol in speeksel of haar, of andere indicatoren van autonome activatie.

Dat betekent dat alles wat we weten over of counterconditioning “werkt” gebaseerd is op zichtbaar gedrag. En zoals we weten, is zichtbaar gedrag maar een deel van het hele plaatje.

De auteurs benoemen dit zelf ook. Ze schrijven dat het mogelijk is dat honden leren het gewenste gedrag te laten zien om de beloning te krijgen, zonder dat de onderliggende emotie verandert, vooral bij operante counterconditioning.

Dus de hond die op zijn matje gaat liggen wanneer de bezoeker binnenkomt is misschien nog steeds in volledige sympathische activatie. Het gedrag stopt, maar we weten eigenlijk niet of de hond zich beter voelt.

Een hond die goed getraind is om gewenst gedrag te laten zien is niet per se een ontspannen en blije hond.

Op de blog kan je meer over de wetenschap van counterconditioning lezen, met alle studies opgesplitst per gedragscategorie en een sectie met best practices voor het gebruik van counterconditioning.

Lees het HIER.

Source: Shnookal, J., Tepper, D., Howell, T., & Bennett, P. (2024). Counterconditioning-based interventions for companion dog behavioural modification: A systematic review. Applied Animal Behaviour Science, 276, 106305.

Warme groet,

Else

​​​​​